تازه‌های امور آزمایشگاه‌ها
نحوه نمونه‌گیری، انتقال و تشخیص آزمایشگاهی سیاه زخم

1398/5/26 شنبه

باکتری باسیلوس آنتراسیس عامل بیماری سیاه زخم است. نام‌های دیگر این بیماری در زبان انگلیسی آنتراکس(Anthrax)  و به فرانسوی شاربن است. نام آنتراکس از کلمه یونانی (Anthrakis)‌ به معنی ذغال گرفته شده که به‌دلیل زخم‌ سیاه رنگی هست که در این بیماری بوجود می‌‌آید. از بیماری‌های مشترک انسان و تعداد زیادی از حیوانات است که البته در حیوانات شایع‌تر و در انسان کمتر هست.
عامل بیماری باکتری میله‌ای شکل و غیرمتحرک و دارای کپسول بوده و هوازی ـ بی‌هوازی اختیاری است از خصوصیات مهم این جنس یعنی باسیلوس‌ها و این باکتری، تولید اسپور(‌‌Spore) است به‌همین دلیل، مقاومت محیطی زیادی دارند و اکثراً در آب هوا و بخصوص خاک حضور دارند.
بیماری شاربن در انسان در نتیجه تماس مستقیم با حیوانات بیمار و یا فرآورده‌های حیوانات مثل پوست، مو و پشم ایجاد می‌شود، بنابراین: دامپزشکان، دامداران،میکروب شناسان، کشاورزان، چوپانان، کارگران کشتارگاه‌ها و کارگرانی که در صنایع پوست و پشم کار می‌کنند، بیشتر در معرض ابتلاء به این بیماری هستند. در حیوانات میکروب شاربن به‌طور مستقیم از حیوان آلوده به حیوان سالم منتقل نمی‌شود بلکه میکروب در بافت‌های حیوانات مبتلا وجود داشته و کمی قبل از مرگ از راه ترشحات مختلف به خارج دفع می‌شود. همچنین اگر لاشه حیوانات تلف شده کالبدگشایی شود و یا در دسترس پرندگان و یا حیوانات شکاری قرار گیرد، ممکن است بطور وسیع و خطرناکی میکروب را در خاک پراکنده کند. بنابراین انتشار میکروب در یک منطقه ممکن است بوسیله‌ی جریان آب، حشرات، سگ‌ها و سایر گوشتخواران، پرندگان وحشی و یا مدفوع دام‌های مبتلا تأمین شود. ورود عفونت به یک منطقه غیرآلوده همواره به‌وسیله موادآلوده حیوانی مانند: استخوان، کود، پوست، روده، پشم و موادکنسانتره و یاعلوفه آلوده صورت می‌گیرد. میکروب شاربن در انسان و حیوان ممکن است از راه خراش‌های پوستی، راه گوارشی و یا ازطریق تنفس ایجاد آلودگی نماید. گرچه در بیشتر مواقع طرز ایجاد آلودگی به درستی معلوم نیست، اما غالباً تصور می‌‌شود که دام‌ها در نتیجه خوردن غذاها و یا آب‌های آلوده مبتلا می‌شوند و در انسان میکروب بیشتر از راه خراش‌های پوستی وارد بدن می‌شود ولی ندرتاً ممکن است از راه مخاط دستگاه تنفس و یا گوارش افراد را مبتلا کند. بنابراین بسته به راه ورود میکروب سه نوع شاربن: شاربن پوستی، شاربن تنفسی و شاربن گوارشی، ایجاد می‌شود.
تشخیص آزمایشگاهی سیاه زخم در آزمایشگاه شامل آزمایش مستقیم، کشت و ایزوله نمودن، روش‌های سرولوژیک و روش‌های مولکولی می‌باشد که براساس طبقه‌بندی سازمان جهانی بهداشت باسیلوس آنتراسیس جزء گروه خطر میکروبی3 محسوب می‌گردد. جهت انجام آزمایش دید مستقیم بر روی نمونه بیمار باید کلیه الزامات سطح‌2 ایمنی زیستی رعایت شود.